Ճանաչենք Սյունիքի մարզի մեծերին - Գուրգեն Պարոնյան-Հովսեփյան (Գուրոս)
· Գորիս
Գուրգեն Գևորգի Պարոնյան-Հովսեփյանը, ով արվեստի աշխարհին առավել հայտնի է Գուրոս անվամբ, հայ խորհրդային ինքնուս գեղանկարիչ է և ՀԽՍՀ վաստակավոր նկարիչ է (1965 թ.):
Նա ծնվել է 1905 թվականի սեպտեմբերի 15-ին Սյունիքի սրտում՝ Գորիս քաղաքում (այն ժամանակ՝ Ելիզավետպոլի նահանգ, Ռուսական կայսրություն), և իր ուրույն ու անջնջելի հետքն է թողել հայկական կերպարվեստի պատմության մեջ:
Տաղանդաշատ արվեստագետը կյանքից հեռացել է 1981 թվականի ապրիլի 30-ին Երևանում:
Արմատները սկիզբ են առնում Գորիսի հայտնի ու ազդեցիկ Մելիք-Օհանյանների գերդաստանից: Նրա պապը Մելիք-Օհանն էր, իսկ հայրը՝ Գևորգ Պարոնյանը, աչքի էր ընկնում իր բացառիկ կրթվածությամբ ու բազմակողմանի գիտելիքներով, ինչի համար համաքաղաքացիները նրան մեծարում էին «քայլող հանրագիտարան» պատվանվամբ:
Պարոնյանների տոհմը Գորիսում սեփական լուսանկարչատուն, դեղատուն և կազմարարական արտադրամաս ուներ, ինչը խոսում էր նրանց առաջադեմ ու ստեղծարար ջղի մասին:
Սակայն ապագա արվեստագետի մանկությունը լի էր զրկանքներով ու ցավով: Գուրոսը հազիվ մեկ տարեկան էր, երբ մահացավ հայրը, իսկ երկու տարեկանում նա կորցրեց նաև մորը:
Որբացած մանկան խնամքն ու դաստիարակությունն իր վրա վերցրեց հորաքույրը, ով ճանաչված ու տաղանդավոր գորգագործ էր: Հենց հորաքրոջ կողմից ստեղծվող նախշերի ու գույների աշխարհն էլ թերևս առաջին կայծը տվեց տղայի մեջ արթնացող գեղագիտական ճաշակին:
Գուրոսի մուտքն արվեստի աշխարհ սկսվեց ոչ թե վրձնով, այլ լուսանկարչական խցիկով: 22 տարեկան հասակից սկսած՝ նա շուրջ տասը տարի իրեն ամբողջությամբ նվիրեց լուսանկարչությանը: Նա անդադար շրջում էր հայրենի լեռնաշխարհի ամենադժվարանցնելի, բայց միևնույն ժամանակ քնարական ու գողտրիկ անկյուններով՝ մագլցում էր վտանգավոր ժայռեր, իջնում անդնդախոր ձորեր, որպեսզի լուսանկարչական ժապավենին հանձնի բնության ամենահետաքրքիր ու նվիրական պատկերները:
Գուրոսը հատկապես սիրում էր պատկերել բնապատկերներ, և նրա լուսանկարչական բարձրարժեք աշխատանքներից մի քանիսն այսօր պահվում են Հայաստանի ազգային պատկերասրահում:
1928 թվականին Գուրոսը Գորիսում հիմնադրում է գեղարվեստական լուսանկարչատուն, որը գործում է մինչև 1932 թվականը: Հենց այդ տարիներին՝ 1931 թվականից սկսած, նա զուգահեռաբար սկսում է լրջորեն զբաղվել գեղանկարչությամբ: 1933 թվականին նա ընտանիքով տեղափոխվում է Երևան, որտեղ աշխատանքի է անցնում Գիտահետազոտական ինստիտուտում՝ որպես լուսանկարիչ: Արդեն 1936 թվականից նրա գեղանկարչական գործերը սկսում են հայտնվել հանրապետական ցուցահանդեսներում: Ի վերջո, 1938 թվականին Գուրոսը վերջնականապես թողնում է լուսանկարչական գործն ու իրեն ամբողջությամբ նվիրում գեղանկարչությանը, իսկ մեկ տարի անց՝ 1939 թվականին, դառնում է Հայաստանի նկարիչների միության անդամ:
Որպես նկարիչ՝ Գուրոսը ստեղծել է հայկական բնաշխարհի անկրկնելի տրամադրությունն ու գույներն արտացոլող բազմաթիվ հիասքանչ բնանկարներ, որոնց թվում առանձնանում են հետևյալ հայտնի գործերը.
«Տնակ» (1954 թ.)
«Առավոտը Եղեգիսի ճանապարհին» (1957 թ.)
«Այրիվանքի շրջակայքը» (1958 թ.)
«Ամպամած առավոտ. Ախթալա» (1958 թ.)
«Գարնան շունչը» (1962 թ.)
«Երևանյան խաղող» (1962 թ.)
«Հաղպատ գյուղը» (1963 թ.)
«Բրուտի տունը. Գորիս» (1966 թ.)
«Հին Խնձորեսկում» (1966 թ.)
«Աշուն. Արենի» (1969 թ.)
«Բնանկար. Զանգեզուր» (1972 թ.)
Գուրոսի ստեղծագործական կյանքը հարուստ է եղել նաև ցուցահանդեսներով: Նրա անհատական ցուցահանդեսները Երևանում կազմակերպվել են 1945, 1958 և 1968 թվականներին: Իսկ 1963 թվականին անհատական ցուցահանդեսների շարքով նա ներկայացել է իր հայրենի Սյունիքում՝ Գորիսում, Սիսիանում, Կապանում և Քաջարանում:
Նկարիչն իր մասնակցությունն է ունեցել նաև համամիութենական հարթակներում՝ 1939 և 1958 թվականներին Մոսկվայում մասնակցելով հայկական արվեստի տասնօրյակներին: Նրա մահից հետո ևս կազմակերպվել են բազմաթիվ հետմահու ցուցահանդեսներ ինչպես Հայաստանում, այնպես էլ երկրի սահմաններից դուրս՝ վառ պահելով տաղանդավոր ինքնուս վարպետի հիշատակն ու արվեստի շունչը: