Բացահայտիր Սյունիք- Բաղաբուրջի հուշահամալիր
· Կապան
Բաղաբուրջի հուշահամալիրը պատմամշակութային մեծ արժեք ներկայացնող կառույց է Հայաստանի Սյունիքի մարզում։
Այն ներառված է Կապանի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների պետական ցանկում։
Հուշահամալիրի հիմնադրման աշխատանքները սկսվել են 1970 թվականին և շարունակվել մինչև 1990 թվականը։
Այս յուրօրինակ համալիրը կառուցված է չորս տարբեր հարթակների վրա, որոնցից յուրաքանչյուրն ունի իր պատմական խորհուրդը և նվիրված է հայ ժողովրդի պատմության կարևորագույն, երբեմն նաև ողբերգական էջերին ու հերոսամարտերին։
Առաջին հարթակ
Առաջին հարթակում վեր է խոյանում մի քառանկյուն, քանդակազարդ հուշասյուն, որն ունի մոտ 5-6 մետր բարձրություն և ավարտվում է գլխադիր քարե խաչով։
Այս հուշակոթողը նվիրված է Մեծ եղեռնի, ինչպես նաև 1988 թվականի Սումգայիթի և Բաքվի ջարդերի անմեղ զոհերի հիշատակին։ Այն տեղադրվել է 1990 թվականին, իսկ հեղինակն է Զուրիկ Գևորգյանը։
Երկրորդ հարթակ
Երկրորդ հարթակը զբաղեցնում է եղբայրական գերեզմանոցը, որտեղ ամփոփված են Արցախյան ազատամարտում հերոսաբար զոհված կապանցի հայորդիների մարմինները։
Այս հատվածը կառուցվել է պատերազմական թեժ տարիներին՝ 1992-1994 թվականներին։
Երրորդ հարթակ
Համալիրի երրորդ հարթակի վրա տեղադրված է նրբագեղ ճարտարապետությամբ աչքի ընկնող մի խաչքար, որը նվիրված է Անհայտ զինվորի հիշատակին։
Խաչքարը տեղադրվել է 2005 թվականին։
Չորրորդ հարթակ
Չորրորդ հարթակում գտնվում է Երկրորդ աշխարհամարտում զոհվածների հիշատակը հավերժացնող մեծ հուշարձանը։ Կառույցի կենտրոնում վեր է խոյանում կիսաշրջանաձև պատ, որի վրա նշված է զոհվածների թիվը՝ 3050, ինչպես նաև հիշատակության խոսքեր՝ ուղղված թամանցիներին։
Պատի աջ և ձախ կողմերում տեղադրված են երկու մեծ արձաններ․ դրանցից մեկը խորհրդանշում է սպասող մորը, իսկ մյուսը՝ ամուսնուն սպասող երիտասարդ կնոջը։
Հուշարձանը կառուցվել է 1987 թվականին, ճարտարապետներն ու հեղինակներն են Յ․ Արմենյանը և Ռ․ Դանիելյանը։
Հուշահամալիրը տեղակայված է Կապան քաղաքից մոտ 200 մետր դեպի հարավ՝ Բաղաբուրջ տանող ավտոճանապարհի ձախակողմյան բարձունքում, տեղի գերեզմանատան տարածքում (աշխարհագրական կոորդինատներ՝ 39.1955° N, 46.4042° E)։