Ճանաչենք Սյունիքի մարզի մեծերին՝ Տաթևիկ Սազանդարյան
Հայ երաժշտական մշակույթի պատմության ամենավառ ու ինքնատիպ դեմքերից է օպերային հանրահայտ երգչուհի, մեցցո-սոպրանո, ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ (1956 թ.) Տաթևիկ Սազանդարյանը։
Նա ծնվել է 1916 թվականի օգոստոսի 20-ին (նոր տոմարով՝ սեպտեմբերի 2-ին) Զանգեզուրի գավառի Խնձորեսկ գյուղում (այն ժամանակ՝ Ռուսական կայսրության Ելիզավետպոլի նահանգի Կովկասի փոխարքայություն)։
Ապագա մեծ երգչուհու մանկությունն անցել է Բաքվում, որտեղ արդեն 10 տարեկան հասակում նա հանդես է եկել որպես դպրոցական երգչախմբի մենակատար։ 1929 թվականին Սազանդարյանը տեղափոխվել է Մոսկվա, որտեղ սկսել է երգել Արևելյան ինքնագործ անսամբլում, իսկ 1933 թվականից արդեն համերգներով հանդես է եկել սիմֆոնիկ նվագախմբի հետ։
Երաժշտական կրթությունը ստացել է Մոսկվայի հայ մշակույթի տան երաժշտական և դրամատիկական ստուդիաներում, մասնակցել ռեժիսոր Ռուբեն Սիմոնովի բեմադրություններին, ինչը մեծապես նպաստել է նրա դրամատիկական ու դերասանական ձիրքի զարգացմանն ու կայացմանը։
1937 թվականին, ավարտելով ուսումնական դասընթացները Մոսկվայում, Տաթևիկ Սազանդարյանը տեղափոխվել է Երևան և դարձել Ալեքսանդր Սպենդիարյանի անվան օպերայի և բալետի պետական թատրոնի առաջատար մենակատարուհի։
Նրա արվեստի առաջին համընդհանուր և հզոր ճանաչումը տեղի է ունեցել 1939 թվականին Մոսկվայում կայացած հայ արվեստի և գրականության տասնօրյակի ժամանակ, որտեղ նա փայլուն կերպով կատարել է Ալմաստի դերերգը Ալեքսանդր Սպենդիարյանի համանուն օպերայում։
Սազանդարյանի կատարողական արվեստի գոհարներից են համարվում հայկական դասական օպերաներում մարմնավորած կերպարները՝ Փառանձեմը (Տիգրան Չուխաջյանի «Արշակ Բ»), Թամարը (Արմեն Տիգրանյանի «Դավիթ Բեկ») և Ալմաստը։ Հատկանշական է, որ մի շարք կոմպոզիտորներ դերերգեր ու կերպարներ են ստեղծել հատուկ նրա ձայնային ու բեմական տվյալների համար, այդ թվում՝ Թամարի և Շուշանի դերերգերը Բաբաևի «Արծվաբերդ» օպերայում, Նազելիի կերպարը Ստեփանյանի «Հերոսուհին» օպերայում և Բերբերոյի դերերգը Տեր-Ղևոնդյանի «Արևի ցոլքերում» ստեղծագործության մեջ։
Հայկական ռեպերտուարից բացի, երգչուհին մեծագույն հաջողությամբ կերտել է համաշխարհային օպերային գրականության բարդագույն կերպարներ, որոնցից լավագույններն են Կարմենը (Ժորժ Բիզեի «Կարմեն»), Ամներիսը (Ջուզեպպե Վերդիի «Աիդա»), Իոկաստեն (Իգոր Ստրավինսկու «Էդիպ արքա»), Լյուբաշան (Նիկոլայ Ռիմսկի-Կորսակովի «Թագավորի հարսնացուն») և Օլգան (Պյոտր Չայկովսկու «Եվգենի Օնեգին»)։
Տաթևիկ Սազանդարյանը լայն գործունեություն է ծավալել նաև որպես կամերային երգչուհի։
Նրա կատարողական հարուստ ցանկում ընդգրկված է եղել հայ, ռուս և եվրոպացի կոմպոզիտորների շուրջ 450 ստեղծագործություն։
Նա հանդիսացել է Գրիգոր Եղիազարյանի, Էդվարդ Միրզոյանի, Ղազարոս Սարյանի, Վաղարշակ Կոտոյանի և այլ հայ անվանի հեղինակների բազմաթիվ վոկալ ստեղծագործությունների առաջին կատարողը, ինչպես նաև մեծ վարպետությամբ կատարել է Սայաթ-Նովայի և Շերամի ժողովրդական-աշուղական երգերը։ Համերգային շրջագայություններով հանդես է եկել աշխարհի բազմաթիվ երկրներում։
Զուգահեռաբար, երգչուհին զբաղվել է ակտիվ մանկավարժական գործունեությամբ։ 1960 թվականին նա էքստեռն կարգով ավարտել է Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիան, որտեղ և 1961 թվականից սկսել է դասավանդել (1970 թվականից՝ պրոֆեսոր, իսկ 1977-1999 թվականներին՝ մեներգեցողության ամբիոնի վարիչ)։
1972-1977 թվականներին դասավանդել է նաև Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտում։
Մեծանուն երգչուհին սերում էր արվեստագետների ճանաչված ընտանիքից։ Նրա ամուսինը ջութակահար, արվեստի և հասարակական գործիչ Հակոբ Սերգեյի Խանջյանն էր։ Որդին՝ Դավիթ Խանջյանը (1940-1981 թթ․), եղել է Հայաստանի պետական ֆիլհարմոնիկ նվագախմբի գլխավոր դիրիժորն ու գեղարվեստական ղեկավարը, իսկ թոռնուհին՝ Զարուհի Խանջյանը (1964-2016 թթ․), դաշնակահարուհի էր, պրոֆեսոր և ՀՀ մշակույթի նախարարի խորհրդական։
Իր բեղմնավոր գործունեության ընթացքում Տաթևիկ Սազանդարյանն արժանացել է բազմաթիվ բարձր պարգևների, այդ թվում՝ ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի (1951 թ.), ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստի կոչման (1956 թ.) և ՀՀ «Մեսրոպ Մաշտոց» շքանշանի (1997 թ.)։
Տաթևիկ Սազանդարյանը կյանքից հեռացել է 1999 թվականի հոկտեմբերի 6-ին Երևանում։ Նրա հիշատակը վառ պահելու նպատակով 2016 թվականի հոկտեմբերի 4-ին «Հայփոստ» ընկերության կողմից շրջանառության մեջ է դրվել հատուկ նամականիշ՝ նվիրված երգչուհու 100-ամյակին, որի առաջին պլանում պատկերված է Սազանդարյանը՝ Ալեքսանդր Սպենդիարյանի «Ալմաստ» օպերայի համանուն դերում (նամականիշի դիզայնի հեղինակ՝ Դավիթ Դովլաթյան)։