Բացահայտիր Սյունիքը-«Ինը մանուկ» կամ «Սոնայի աղբյուր»
Հին Խնձորեսկի ժայռակերտ ու խորհրդավոր քարանձավային քաղաքի տարածքում թաքնված է ճարտարապետական և պատմական մի յուրօրինակ գոհար՝ «Ինը մանուկ» հանրահայտ աղբյուրը, որը տեղացիներին և զբոսաշրջիկներին հայտնի է նաև որպես «Սոնայի աղբյուր» կամ «Սոնայի կրծքեր»:
Այս սրբատեղի-աղբյուրը կրում է հայ կնոջ տոկունության, անձնազոհության և մայրական անսահման սիրո մասին պատմող մի հուզիչ ավանդույթ:
Հին ավանդության համաձայն՝ երբ հերթական անգամ թշնամիները՝ քրդական ավարառու ցեղերը, հարձակվում են Խնձորեսկի վրա և գյուղը պաշարում բոլոր կողմերից, ողջ բնակչությունը ոտքի է կանգնում հայրենի հողը պաշտպանելու:
Տղամարդկանց հետ կողք կողքի, անառիկ ժայռերի ու պարիսպների վրա, թշնամու դեմ անվեհեր մարտնչում են նաև գյուղի կանայք, դեռատի աղջիկներն ու պատանիները:
Այդ թեժ ու արյունահեղ մարտերի ընթացքում հերոսաբար զոհվում է ինը երեխաների մայր, այրի Սոնան: Խնձորեսկը կրկին անառիկ է մնում, սակայն ինը փոքրիկներ որբանում են:
Սոնայի հայրը՝ գյուղի հարգված արհեստավոր ուստա Օհանը, խորապես սգալով դստեր կորուստը և մտահոգված լինելով որբացած թոռների ապագայով, որոշում է նրա հիշատակը հավերժացնող մի կառույց ստեղծել:
Գյուղի կենտրոնական թաղամասերից մեկում՝ Պիճիձորում (կամ Պհծիձոր), որտեղ հսկա ընկուզենու արմատների տակից բնական սառնորակ ջուր էր ծորում, նա կառուցում է շքեղ կամարով ու յուրօրինակ թասով մի աղբյուր:
Ուստա Օհանն աղբյուրի թասը կերտում է կնոջ կրծքի տեսքով։ Այս կառուցվածքն ունի նաև խորհրդանշական իմաստ. աղբյուրից ջուր խմելու համար մարդը ստիպված է լինում երկու ձեռքով հենվել գետնին (քարին) և խոնարհվել՝ կարծես հարգանքի տուրք մատուցելով մոր հիշատակին ու մայրությանը:
Ավարտելով աղբյուրի շինարարությունը՝ հայրը դիմում է սրբին հուզիչ մի աղոթքով. «Ա՛յ սուրբ աղբյուր, աղաչանք եմ անում, թող աղբյուրի ջուրը դառնա մեր Սոնայի կրծքի կաթը և պահպանի որբացած թոռներիս…»:
Ժողովրդական հավատալիքների համաձայն՝ աղբյուրի ջուրն ունի բուժիչ ու առողջարար հատկություններ։ Այսօր էլ բազմաթիվ զբոսաշրջիկներ և ուխտավորներ այցելում են այս վայրը, լվացվում սառնորակ ջրով և երազանքներ պահում։
Աղբյուրը հիանալիորեն տեսանելի է նաև Հին Խնձորեսկի երկու ձորափները միացնող հանրահայտ ճոճվող կամրջից, որը կառուցվել է 2012 թվականին:
Այն հանդիսանում է տարածաշրջանի ամենատպավորիչ պատմամշակութային կանգառներից մեկը, որը սերտորեն կապված է հարակից քարանձավային բնակավայրերի, Սուրբ Հռիփսիմե եկեղեցու և Մխիթար Սպարապետի գերեզմանատան հետ:
Տեղակայումը՝ Հայաստանի Հանրապետություն, Սյունիքի մարզ, Գորիսի տարածաշրջան, Հին Խնձորեսկի ձորահովիտ (Ներքին թաղի Պիճիձոր թաղամաս):
Կոորդինատները՝ 39.5019° N, 46.4325° E