Բացահայտիր Սյունիքը՝ Փոխրուտ (Բեխորոտ) գյուղ
Փոխրուտը (նաև հայտնի է Բեխորոտ, Փոխրուտ, Փխրուտ անվանումներով) Հայաստանի Սյունիքի մարզի Քաջարան խոշորացված համայնքի կազմում ընդգրկված ինքնատիպ և հնամենի բնակավայրերից է:
Այն ունի հարուստ պատմամշակութային ժառանգություն և գտնվում է ծովի մակարդակից ավելի քան 2000 մետր բարձրության վրա, Մեղրու լեռնաշղթայի լեռնաբազուկներից մեկի լանջին:
Գյուղական այս փոքրիկ համայնքում այսօր բնակվում է ընդամենը 16 հոգի, ովքեր հիմնականում զբաղվում են անասնապահությամբ և դաշտավարությամբ:
Գյուղն առաջին անգամ հիշատակվել է դեռևս 906 թվականին՝ Տաթևի վանքի հարկացուցակում՝ որպես պատմական Ձորք գավառի գյուղ:
Ուշագրավ է, որ բնակավայրի մասին հիշատակություններ կան նաև 13-րդ դարի պատմիչ Ստեփանոս Օրբելյանի հանրահայտ «Պատմութիւն տանն Սիսական» մեծարժեք աշխատության մեջ:
Բացի այդ, Փոխրուտը հիշատակվում է Ղուկաս Սեբաստացու կողմից՝ Դավիթ Բեկի ազատագրական պատմությունը շարադրելիս:
Գյուղի «Բեխորոտ» անվանումը կապված է իշխանանիստ և մելիքանիստ Բեխ գյուղի անվան և «արոտ» բառի հետ, ինչը նշանակում է, որ գյուղի արոտավայրերը պատկանել են Բեխ գյուղի տերերին:
Պատմականորեն գյուղի միջով են անցել Տաթևից Մեղրի և Ջուղա տանող կարևոր առևտրային ճանապարհները:
Խորհրդային շրջանում Փոխրուտը Կաթնառատ (Փիրմազրա), Ղավշուտ և Մուսալլամ բնակավայրերի հետ միասին կազմել է Լեռնաձոր գյուղի վարչական մասը, որն էլ իր հերթին Կապանի շրջանի գյուղերից էր:
Փոխրուտը հայտնի է իր հնամենի պատմական կոթողներով և հարուստ անցյալով: Գյուղի կենտրոնում վեհաշուք կանգնած է 17-րդ դարում կառուցված Սուրբ Ստեփանոս Նախավկա եկեղեցին:
Գյուղի շրջակայքում պահպանվել են միջնադարյան գերեզմաններ և արձանագիր արժեքավոր խաչքարեր:
Բացի այդ, գյուղից ընդամենը երկու կիլոմետր արևելք գտնվում է պատմական Շենատեղ գյուղատեղին, որը նույնպես վկայում է տարածաշրջանի հնագույն բնակեցման մասին:
Բնական լանդշաֆտի տեսանկյունից գյուղը հայտնի է նրանով, որ այստեղով է հոսում Ողջի գետի աջ վտակ Փոխրուտագետը (Փխրուտագետ):
Այս բարձրլեռնային, խիստ կլիմայով և կտրված աշխարհագրական դիրք ունեցող գյուղի մարդիկ աչքի են ընկնում իրենց արտասովոր տոկունությամբ, աշխատասիրությամբ և բնության հետ ներդաշնակ ապրելու կամքով: Լինելով սակավամարդ համայնքի բնակիչներ՝ նրանք պահպանել են ավանդական հյուրընկալությունը, համախմբվածությունն ու միմյանց սատար կանգնելու պատրաստակամությունը:
Նրանց բնավորությանը բնորոշ է սյունյաց ոգուն հարիր հպարտությունը, հայրենի հողին ամուր կառչած մնալու անկոտրում ձգտումը և հնագույն ավանդույթների հանդեպ խորին հարգանքը:
Գյուղը սահմանակից է Շիկահեր, Կալեր, Տաշտուն, Կաթնառատ, Վերին Հանդ և Լեռնաձոր գյուղերին:
Աշխարհագրական դիրքով այն գտնվում է Սյունիքի մարզում, Փոխրուտ գետակի վերին ավազանում, Ողջի գետի աջակողմյան վտակի աջակողմյան լանջերին:
Բնակավայրի ճշգրիտ աշխարհագրական կոորդինատներն են՝ 39°07′37″N 46°13′30″E: