Բացահայտիր Սյունիքը - Տաթևի վանական համալիր
Տաթևի վանական համալիրը հայկական միջնադարյան ճարտարապետության ամենանշանավոր ու ազդեցիկ հուշարձաններից է, որը գտնվում է Հայաստանի հարավում՝ Սյունիքի մարզում, համանուն գյուղի մոտ։
Այս հոյակերտ կառույցը բազմած է Որոտան գետի ժայռեղեն կիրճի եզրին՝ շրջապատված անդունդներով և բնական պաշտպանական արգելքներով։
Վանքի պատմությունն սկսվում է դեռևս 4-րդ դարից, սակայն որպես խոշոր հոգևոր և մշակութային կենտրոն`այն ձևավորվել է 9-րդ դարի վերջին, երբ 895-906 թվականներին Սյունյաց գահերեց իշխան Աշոտի, նրա կնոջ՝ Շուշանի և այլ իշխանների նյութական օժանդակությամբ ու Հովհաննես եպիսկոպոսի նախաձեռնությամբ կառուցվեց գլխավոր՝ Սուրբ Պողոս-Պետրոս տաճարը։
Այն համալիրի ամենախոշոր և առանցքային կառույցն է, որի ներսում ժամանակին եղել են հարուստ որմնանկարներ։
Համալիրի մյուս կարևոր բաղադրիչներից է 1043 թվականին կառուցված Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ եկեղեցին, որը կից է գլխավոր տաճարի հարավային պատին, ինչպես նաև Սուրբ Աստվածածին փոքրիկ եկեղեցին, որը տեղակայված է հյուսիսային մուտքի վերևում։
Տաթևի վանքի առավել հանելուկային և եզակի կառույցը «Գավազան» սյունն է՝ 8 մետր բարձրությամբ ութանիստ հուշասյուն, որն ունի ճոճվելու հատկություն և միջնադարյան ինժեներական հանճարի վկայությունն է․ այն ծառայել է որպես սեյսմիկ զգուշացնող համակարգ և ազդարարել թշնամու հեծելազորի մոտեցումը։
14-րդ և 15-րդ դարերում վանքը դարձել է համահայկական նշանակության մշակութային կենտրոն՝ շնորհիվ Տաթևի համալսարանի, որտեղ զարգացել են փիլիսոփայությունը, աստվածաբանությունը, մատենագրությունը և մանրանկարչությունը։
Այսօր Տաթևը ոչ միայն գործող վանական համալիր է, այլև զբոսաշրջային խոշոր հանգույց, որտեղ պահպանվել են նաև 17-րդ դարի ձիթհանը, սեղանատունն ու տնտեսական շինությունները։
Վանքը Հայաստանի պատմամշակութային ժառանգության անբաժանելի մասն է և ընդգրկված է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի նախնական ցանկում։
Վանքը գտնվում է ծովի մակերևույթից մոտ 1600 մետր բարձրության վրա։
Հասանելիությունը հեշտացված է «Տաթևեր» ճոպանուղու միջոցով, որը միացնում է Հալիձոր գյուղը վանական համալիրին։
Կոորդինատներ: 39.3814° N, 46.2500° E