Բացահայտիր Սյունիքը- Ուղտասարի գաղտնիքները
Ուղտասարի ժայռապատկերները (նաև հայտնի որպես Ուխտասարի ժայռապատկերներ) իրենցից ներկայացնում են հազարավոր ժայռապատկերներից կազմված նախնադարյան հնավայր։
Այս բացառիկ հուշարձանախումբը աշխարհագրորեն տարածվում է Սյունիքի բարձրավանդակի կենտրոնական հատվածում գտնվող Ուղտասար և Ծղուկ լեռների շրջակայքում:
Այն տեղակայված է Հայաստանի Սյունիքի մարզի և Արցախի Հանրապետության Շահումյանի շրջանի (Քարվաճառյան հատվածի) սահմանագոտում:
2020 թվականի նոյեմբերի 25-ից հնավայրի տարածքը հանդիսանում է հայ-ադրբեջանական շփման գծի հատված։
2020 թվականի նոյեմբերի 9-ին Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևի, Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի և Ռուսաստանի Դաշնության նախագահ Վլադիմիր Պուտինի համատեղ ստորագրած համաձայնագրով Արցախի Հանրապետության Պաշտպանության բանակի կողմից վերահսկվող Շահումյանի շրջանի հատվածը 2020 թվականի նոյեմբերի 25-ին հանձնվել է Ադրբեջանի զինված ուժերի վերահսկողությանը, ինչի հետևանքով Ադրբեջանի վերահսկողության տակ է անցել նաև Ուղտասարի հնավայրի այն հատվածը, որը գտնվում էր Արցախի Շահումյանի շրջանի տարածքում:
Ժայռապատկերների հիմնական սփռվածությունն առանձին կուտակումներով ձգվում է դեպի հյուսիս և հյուսիս-արևելք, իսկ հնավայրի կենտրոնական բարձրադիր գոտին գտնվում է մոտավորապես հյուսիսային լայնության 39°41' և արևելյան երկայնության 46°03' աշխարհագրական կոորդինատներում, ծովի մակերևույթից շուրջ 3000-ից 3300 մետր բարձրությունների վրա:
Հնավայրի անվան ծագման վերաբերյալ շրջանառվում է երկու հիմնական վարկած։
Դրանցից մեկի համաձայն՝ տեղաբնակներն ու այցելուները լեռը նմանեցրել են ուղտի, ինչից էլ առաջացել է լեռան «Ուղտասար» անունը։
Մյուս վարկածի կողմնակիցները պնդում են, որ անվանումը կապ չունի կենդանու հետ. նրանց փաստարկմամբ՝ հնում այդ տարածքը եղել է հայտնի ուխտատեղի, ինչի արդյունքում էլ ձևավորվել է «Ուխտասար» անունը։
Ուղտասարի հնավայրում հայտնաբերվել են ավելի քան 2000 ժայռապատկերներ, որոնք փորագրված են լեռան ստորոտներում, հրաբխային խառնարանից գոյացած մանր լճակների շուրջը, ինչպես նաև ձորակներում ու դարավանդներում։
Այս պատկերները Սյունիքի հնագույն և ամենաարժեքավոր հուշարձաններից են:
Ժայռապատկերների մեծ մասը փորագրված է պղնձագույն և սև ժայռաբեկորների հորիզոնական կամ ուղղաձիգ հարթ մակերևույթներին։
Փորագրությունների խորությունը կազմում է 2-6 սմ, իսկ խորագծերի լայնությունը՝ 2-20 մմ։
Ժայռապատկերների բովանդակությունը չափազանց բազմազան է ու հարուստ:
Դրանցում իրենց արտացոլումն են գտել մարդուն շրջապատող բնաշխարհը, հմայական արարողությունները, ինչպես նաև տիեզերական պատկերացումները, հատկապես արևի պաշտամունքին վերաբերող բազմաթիվ տեսարաններ։
Հնավայրում հայտնաբերվել են նաև որսորդությանը վերաբերող մեծաքանակ դրվագներ:
Տարբեր մեծության ժայռաբեկորների վրա հստակորեն դրոշմված են եղջերուների, գիշատիչ կենդանիների, ինչպես նաև մարդկանց մեծադիր, ծավալային պատկերներ։
Ուղտասարում հանդիպող ամենահին ժայռապատկերները թվագրվում են մ.թ.ա. 5-ից 4-րդ հազարամյակներով:
Ուղտասարի ժայռապատկերները մեր պատմության անգին էջերն են՝ քարեղեն վավերագրեր, որոնք կամրջում են հազարամյակների խորքից եկող հոգևոր ու մշակութային ժառանգությունը արդի ժամանակների հետ։ Չնայած այսօր սահմանային նոր իրողությունների պատճառով հնավայրի մատչելիությունն ու պահպանությունը դարձել են խոցելի, այս բացօթյա գանձարանը մնում է հայկական լեռնաշխարհի հնագույն քաղաքակրթության և անսասան ինքնության խորհրդանիշը: