Ճանաչենք Սյունիքի մարզի մեծերին-Գասպար Տեր-Մարգարյան. Սյունյաց աշխարհի մեծ բարերարն ու նավթարդյունաբերողը
Գասպար Հովհաննեսի Տեր-Մարգարյանը եղել է հայ նշանավոր նավթարդյունաբերող և ազգային բարերար, որի կյանքն ու գործունեությունը սերտորեն կապված են եղել հայ մշակույթի և տնտեսության զարգացման հետ:
Նա ծնվել է 1856 թվականին Ցավ գյուղախմբի Շրվենանց գյուղում, որն այժմ գտնվում է Հայաստանի Սյունիքի մարզում:
Տեր-Մարգարյանն իր մասնագիտական ուղին հարթել է նավթարդյունաբերության ոլորտում՝ 1889 թվականին Բաքվում հիմնելով «Արամազդ» և «Բարեկամություն» փայատիրական ընկերությունները, որոնց վարչությունների անփոփոխ նախագահն է եղել:
1901 թվականից այս ընկերությունները վերանվանվել են «Նավթ»:
20-րդ դարի սկզբին նրա ձեռնարկատիրական գործունեությունն ընդլայնվել է դեպի լեռնարդյունաբերություն. նա հիմնադրել է Կովկասի լեռնարդյունաբերական և առևտրային ընկերությունը:
Այս ընկերության Կապանի մասնաճյուղը ղեկավարել է Նորաշենիկի խմբի վեց խոշոր պղնձահանքերի արդյունաբերական շահագործումը:
Տեր-Մարգարյանը խոշոր անշարժ կալվածքներ է ունեցել Բաքվում, Թիֆլիսում և համանուն նահանգներում, ինչպես նաև Թերեքի շրջանում:
Նրա բարեգործական գործունեությունը եղել է բազմակողմանի և ուղղված է եղել հայ մտավորականությանն ու կրթությանը: Նա նյութապես օժանդակել է արվեստագետների, ուսանողների, դպրոցների ու գրադարանների։
Նրա միջոցներով Կապանի մի շարք գյուղերում բացվել են ընթերցարաններ, իսկ 1902 թվականին հայրենի Շրվենանցում հիմնվել է ծխական երկսեռ երկդասյա ուսումնարան:
Նորաշենիկի աշխատավորության համար նա հիմնադրել է «Գյուղական բանկը»:
Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին Տեր-Մարգարյանը զգալի գումարներ է տրամադրել արևմտահայ գաղթականների օգնության ֆոնդին:
Նա հոգացել է նաև վիրավոր զինվորների մասին՝ վարկավորելով լազարեթների կառուցումը Դիլիջանում, Բաքվում, Սոչիում, Կիսլովոդսկում և Պյատիգորսկում: Կապանի շրջանի սովյալ բնակիչներին օգնել է հացամթերքով, իսկ 1917 թվականին Թիֆլիսում նրա հովանավորությամբ տպագրվել է Լեոյի «Հայոց պատմության» առաջին հատորը:
Իր կտակում Տեր-Մարգարյանը խոշոր գումարներ էր նախատեսել հայ մշակույթի հետագա զարգացման և դրա երախտավորների նյութական ապահովության համար:
1922 թվականին նա տարագրվել է և կյանքի վերջին տարիներն անցկացրել Ֆրանսիայում:
Նա մահացել է 1935 թվականին Նիս քաղաքում: Նրա հիշատակը վառ է մնացել հայրենիքում. Սյունիքի մարզի Շրվենանց գյուղի միջնակարգ դպրոցը կրում է Գասպար Տեր-Մարգարյանի անունը, իսկ 2011 թվականին Կապանի երկրագիտական թանգարանում կազմակերպվել է «Հիշողություն» խորագրով ցուցադրություն՝ նվիրված նրա գերդաստանի պատմությանը: