Բացահայտիր Սյունիքը- Կապան. Սյունյաց աշխարհի ուղղահայաց մայրաքաղաքը
· Կապան
Կապանը Հայաստանի հարավային դարպասն ու Սյունյաց աշխարհի խրոխտ մայրաքաղաքն է, որն իր տեսակով ու կառուցվածքով չունի նմանակը ողջ հանրապետությունում։
Քաղաքը փռված է Ողջի և Վաչագան գետերի ափերին՝ Բարգուշատի ու Մեղրու լեռնաշղթաների խորը կիրճում, ինչն էլ պայմանավորել է նրա անվանումը («կապան» նշանակում է կիրճ, նեղ անցք)։
Կապանի ամենաբացառիկ յուրահատկությունը նրա ուղղահայաց կառուցվածքն է. լինելով բարդ ռելիեֆով լեռնային բնակավայր՝ քաղաքը զարգացել է ոչ թե դեպի լայնք, այլ դեպի վեր։
Սա ստեղծել է մի եզակի քաղաքային էկոհամակարգ, որտեղ բազմահարկ շենքերը կարծես աստիճանաձև կառչած լինեն լեռնալանջերից, իսկ մի շենքի տանիքը հաճախ ծառայում է որպես հարևան փողոցի բակ կամ հարթակ։
Քաղաքի հոգևոր ու տեսողական առանցքը վեհասքանչ Խուստուփ լեռն է, որի գերիշխող ներկայությունը զգացվում է քաղաքի յուրաքանչյուր կետից։
Կապանի բնակլիմայական պայմանները ևս յուրօրինակ են. խիտ անտառները բառացիորեն ներխուժում են բնակելի թաղամասեր՝ ջնջելով քաղաքի ու վայրի բնության սահմանագիծը։
Այս ամենը համադրվում է հզոր արդյունաբերական ժառանգության հետ, քանի որ Կապանը դարեր շարունակ հայտնի է եղել որպես լեռնահանքային արդյունաբերության կենտրոն, ինչը կոփել է տեղացիների՝ կապանցիների տոկուն, ուղղամիտ ու անկոտրում բնավորությունը։
Պատմական շերտերով Կապանը հարուստ է և բազմազան։
Դեռևս 10-րդ դարի վերջին լինելով Սյունյաց թագավորության մայրաքաղաքը՝ այն իր շուրջն է համախմբել այնպիսի անառիկ ամրոցներ, ինչպիսիք են Բաղաբերդն ու Հալիձորը, և հոգևոր գոհարներ, ինչպիսին է Վահանավանքի վանական համալիրը։
Ժամանակակից Կապանը նաև կամուրջների ու քանդակների քաղաք է, որտեղ արդիականությունն ու միջնադարյան բերդերի ուժը հանդիպում են Ողջի գետի ափերին։
Սա մի վայր է, որտեղ լեռնային բնավորությունը, սրբազան լեռն ու «աստիճանաձև» կյանքը ստեղծում են մի բացառիկ էներգետիկա, որը Կապանը դարձնում է Հայաստանի ամենատպավորիչ քաղաքներից մեկը։
Մինչև 1990 թվականը քաղաքը կոչվել է Ղափան, և շատերի համար այն մինչ օրս ասոցացվում է այդ անվան հետ, որն ունի իր պատմական շերտերը։
Կապանը Սյունիքի մարզի մարզկենտրոնն է։ 2017 թվականի նոյեմբերից։
Տեղակայումը՝ Հայաստանի Հանրապետություն, Սյունիքի մարզ, Խուստուփ լեռան հյուսիսարևելյան ստորոտին։
Կոորդինատները՝ 39.2074° N, 46.4061° E