Բացահայտիր Սյունիքը-Սյունյաց ավանդական խոհանոց
Սյունիքի հարուստ ու ինքնատիպ մշակույթը բացահայտելու լավագույն միջոցը նրա ավանդական խոհանոցին ծանոթանալն է․ համեղ պատմություններ, որոնք փոխանցվել են սերնդեսերունդ ու պահպանել լեռնաշխարհի իսկական շունչը։
Ահա մի քանի կերակրատեսակներ, որոնք բնորոշ են Սյունիքին։
Կուրկուտը (կորկոտ) Սյունիքի (հատկապես Կապանի) ամենահայտնի ուտեստներից է: Այն պատրաստվում է մշակված ցորենից (ձավարից) և մսից (տավարի, խոզի կամ հնդկահավի), որը կարագի հետ միասին եփվում է թոնրում կամ դանդաղ կրակի վրա երկար ժամանակ՝ երբեմն ամբողջ գիշեր:
Սյունիքի ավանդական խոհանոցի գոհարներից է այս ճաշատեսակը, որը ժամանակի ընթացքում մոռացության է մատնվել: Հնում այն պատրաստում էին կանաչ լոբով, սոխով, դդմով, գառան մսով, սակայն կարելի է պատրաստել նաև առանց մսի: «Խաշնտուրը» մատուցվում է որպես հիմնական ճաշատեսակ՝ անպայման թթի օղով:
Սյունիքի խաշիլը հայկական ազգային նախաճաշերից է: Սա Հայաստանի մի շարք մարզերում տարածում ունեցող ուտեստ է, որը համարվում է էթնիկ հայկական նախաճաշ: Հիմնական բաղադրիչներն են՝ փոխինձը, չորաթանը, յուղը կամ կարագը, սոխեռածը: Այն պատրաստվում է հետևյալ եղանակով՝ ցորենը եփում են նախօրոք եռացրած ու աղ արած ջրում, մինչև խյուս դառնալը: Չորաթանը մի քանի ժամ թողնում են եռացրած ջրում, հարում և ստանում թանձր զանգված: Տնական յուղով պատրաստում են սոխեռած: Առանձին ափսեի մեջ լցնում են ցորենը, տալիս բրգաձև տեսք, մեջտեղում փոխ անում, լցնում յուղը, իսկ կողքերին ավելացնում թանը:
Քալագյոշը (Կալագյոշ) ավանդական հայկական ուտեստ է, որը հատկապես հայտնի է Սյունիքի և Արցախի շրջաններում: Այս ուտեստը հարստությամբ և համային բազմազանությամբ լի է և պատրաստվում է հիմնականում ոչխարի գլխից, ոտքերից և ներքին օրգաններից: Դրա արմատները հասնում են հին ժամանակներ, երբ կենդանիների բոլոր մասերն օգտագործվում էին սննդի համար: Ավանդաբար այն պատրաստվում էր ձմեռային ամիսներին, երբ միսը կարող էր պահվել երկար ժամանակ: Այն ունի նաև տոնական նշանակություն և հաճախ պատրաստվում է հատուկ առիթների ժամանակ: Սովորաբար մատուցվում է թարմ լավաշով կամ այլ հացատեսակներով, ինչպես նաև թթու բանջարեղենով ու կծու սոուսներով՝ ըստ ճաշակի: Ավանդաբար մատուցվում է մեծ խմբերով և հաճախ դառնում ընտանեկան հավաքների ու տոնական առիթների մասնակից:
Այսպիսին է Սյունիքը՝ իր հարուստ համերով, դարավոր ավանդույթներով և հյուրընկալ ջերմությամբ։