Բացահայտիր Սյունիքը - Փարամազի հուշարձանը և հերոսների պանթեոնը
· Մեղրի
Հայ ազգային-ազատագրական շարքի աննկուն գործիչ, հայդուկապետ Փարամազը (Մաթևոս Սարգսյան) լույս է աշխարհ եկել 1863 թվականին Մեղրի քաղաքում։ Նախնական կրթությունը ստացել է հենց հարազատ քաղաքում, որից հետո՝ 1878-1883 թվականներին, ուսումը շարունակել է Էջմիածնի հռչակավոր Գևորգյան ճեմարանում։
1884 թվականից սկսած նա նվիրվել է ուսուցչական գործին՝ սկզբում գործունեություն ծավալելով Նախիջևանում, ապա տեղափոխվելով Ճահուկ, իսկ հետագայում էլ՝ Արդաբիլ։ 1897 թվականին, իր իսկ ջանքերով ստեղծված ֆիդայական խմբի գլխավորությամբ, Փարամազն անցել է Վան, սակայն այնտեղ ձերբակալվել է։ Դատավարության ընթացքում նրա հնչեցրած ճառը դարձավ ցայտուն ապացույց նրա անկոտրում կամքի․ նա կոշտ ու անզիջում քննադատության ենթարկեց հայկական ջարդերը կազմակերպած թուրքական կառավարությանը։ Թեև դատարանը նրան մահապատժի դատապարտեց, սակայն Վանի ռուսական փողհյուպատոսի
միջնորդությամբ նա հաջողությամբ ազատվեց կալանքից և աքսորվեց Կովկաս։
1908 թվականի երիտթուրքական հեղաշրջումից հետո Փարամազը վերադարձավ Թուրքիա և Արևմտյան Հայաստան՝ իր քարոզներով հանդես գալով Օսմանյան կայսրությունում բնակվող բոլոր ժողովուրդների միջև խաղաղություն ու բարեկամություն հաստատելու գաղափարով։ Այնուամենայնիվ, հետագայում նա խորապես հիասթափվեց երիտթուրքերից՝ նրանց անվանելով «հայոց դահիճներ» և հստակորեն կանխատեսելով նրանց հայաջինջ քաղաքականությունը։ 1914 թվականի հուլիսի 14-ին, թուրքական իշխանությունների կողմից հնչակյանների զանգվածային ձերբակալությունների ալիքի ժամանակ, Փարամազը կրկին բանտարկվեց։ Ամիսներ տևած դատավարության արդյունքում, 19 հոգուց բաղկացած խմբի հետ միասին, նա կախաղան բարձրացվեց Կոստանդնուպոլսում (Կ. Պոլիս):
Մեղրիում՝ հայրենի քաղաքում, 2001 թվականին կանգնեցվել է Փարամազի հուշարձանը, իսկ տեղի փողոցներից մեկը հպարտությամբ կրում է նրա անունը:
Այս հուշահամալիրում իրենց հավերժական հանգրվանն են գտել նաև արցախյան և 44-օրյա պատերազմներում հանուն հայրենիքի կանքը զոհված մեղրեցի քաջորդիների հուշարձանները:
Տեղակայումը.
Մեղրի, Սյունիքի մարզ,
Կոորդինատներ. 38.9072, 46.2415